Temel  Ölçüler

Makine ve teknik gereçlerin boyutlandırılması ve birbirlerine uyabilmeleri için birinci dünya savaşından sonra Fransa ve Amerika’daki geçerli olan norm sayıları (NS) standartlaştırıldı. DEN (231), Uluslar arası bir ölçü olan metre Amerika’da 40 inç | 1,00, hassas olarak 1,016 m. ölçü birimi olarak kabul edildi.

Geometrik basamaklaşmaya göre tekniğin ihtiyaçları, metrenin sadece ondalık sistemde bölünmesine engel olur. Yarıya böyme dizisinden 1000 = 500, 250-125, çift katlarına çıkarma dizisi 1 = 2, 4, 8, 16 bunu takip eden sayı 32, hassas olarak 31.25 ve | = 3,14 veya 10 = 62 | - 63 olarak yuvarlatılmıştır.

Geometrik 10. kısımlı dizi ise: 1,2,3, 4, 8, 16, 31|, 63, 125, 250,500,1000 (Büyük, 5 kısımlı ve daha hassas 20 ve 40 kısımlı diziler, burada ara değerler olarak uygun yerlere girerler.)

ŞANTİYE İDARESİ-

TEMEL ÖLÇÜLER

YAPI ÖLÇÜLERİ:

Makine yapımının aksine, yapıda hakim olan aritmetik diziye karış, yapı parçaları; taş, kirişler, mertekler, kolanlar, pencereler ve benzerleri için geometri diziye hiç ihtiyaç yoktur. Yapılar için geçeri olan ölçüler, evvela ihtiyaçlara cevap vermeli sonra da teknik birlik, düşünceleriyle ve NS’la da uyuşmalıdırlar.

DIN 4172 (Yapılar için ölçü düzeni) yapı NS’ların tesbit eder.

DIN 4172 Yapılar için ölçü düzeni: Mimarinin gelişmesi, yapı standartlaşması için ye ni ölçü düzenleri ve ölçülendirme esaslarını gerektirdi.

1-KAVRAMLAR:

1.1 Yapı norm sayısı:Yapı norm sayıları, yapı esas ölçüleri ve bunlardan türetilen kaba ve ince yapı ölçüleri içindir.

1.2 Yapı esas ölçüsü: Yapı esas ölçüleri evvela teorik ölçülerdir, fakat bunlar pratikte ortaya çıkar, kaba ve ince yapı ölçüleri için temeldirler. Bütün yapı kısımlarını plan olarak birbirine bağlamak için bunlar gereklidir.

Örneğin:

Tuğlanın uzunluğu için yapı esas ölçüsü = 25 cm.

Beton perde duvar için yapı esas ölçüsü = 25 cm.

1.3 Tek ölçü: Tek ölçüler kaba veya ince inşaatın ayrıntıları için ölçülerdir. Örneği: derz aralıkları, sıva kalınlıkları, Tuğla dış-ölçüleri tolerans ölçüleri vs.

1.4 Kaba yapı ölçüsü: Kaba yapı ölçüsü, kaba yapı için verilen ölçülerdir. Örneğin; tuğla duvar kalınlıkları (sıva kalınlığı dikkate almadan) kaba döşeme kalınlığı, sıvasız kapı ve pencere açıklıkları.

1.5 Bitmiş yapı ölçüsü: Bitmiş yapı ölçüleri yapının bitmiş halindeki en son ölçülerdir. Örenğin: Yüzeyleri bitmiş mekanlar ve açıklıklar, kat yükseklikleri için temiz ölçülerdir.

1.6 İtibari ölçü: Yapı çeşitlerinde, derzsiz yapı esas ölçülerine tekabül eder. ,örneğin: Tuğlanın uzunlamasına yapı esas ölçüsü: 25 cm.

derz kalınlığı: 1 cm.

Tuğlanın uzunlamasına itibari ölçüsü = 24 cm.

Beton perdenin yapı esas ölçüsü = 25 cm

Beton perdenin yapı itibari ölçüsü = 25 cm.

KÜÇÜK ÖLÇÜLER:

Küçük ölçüler 2,5 cm ve daha aşağı olan ölçülerdir. Bunlar DIN 323 ve R-10 dizisine göre aşağıdaki ölçülerden seçilirler.

2,5 cm, 2 cm, 1,6 cm, 1,25 cm, 1 cm.

8 mm, 6,3 mm, 5 mm, 3,2 m, 2,5 mm.

2mm, 1,6mm, 1,25 mm, 1mm.

4.YAPI NORM SAYILARININ UYGULAMASI:

4.1 Yapı esas ölçüleri, bitmiş yapı ölçüleri ve tek ölçüler tablodan çıkarılır.

4.2 Kaba yapı ölçüleri veya itibari ölçüleri, derzsiz ve duvarları işlem görmemiş yapı çeşitlerinde yapı esas ölçüleridir. Bunlarda aynı şekilde tablodan çıkarılır.

4.3 Kaba yapı ölçüleri veya itibari ölçüler, derzli ve duvarları işlem görmüş yapılarda, yapı esas ölçüsünden derz payını veya duvardaki kaplama malzemesi payının eklenmesi veya çıkarılması ile türetilir.

TEMEL ÖLÇÜLER

Örnek: Yapı esas ölçüsü tuğlu uzunluğu= 25 cm,

İtibari ölçü tuğlu uzunluğu = 25-1 = 2 cm

Yapı esas ölçüsü oda genişliği = 300 cm

İtibari ölçü =300 + 1 = 301 cm.

DIN 4172 NİN İZAHI

En ufak yapı parçasının, tuğla gibi yapı norm sayılarına uymasını sağlamak için, metrik olmayan eski norm boyutu 25x12 cm (derli 26x13) NS ölçülerine 250 x 135 mm (derzli) uyduruldu.

Bu da tuğla için itibari ölçü olarak 240 x 115 mm verir. Buna uygun bir tuğla yüksekliği, derzli 62,5 mm olur. =4:2:1 bu tuğla için önemli avantajlar sağlar.Diğer kaba yapı parçalarının ölçüleri: Briketler pencere ve kapı açıklıkları kat yükseklikleri vs. DIN 4172 ye göre düzenlenmiştir.

En eski yapı ölçü kuralların Japonlar sahiptir. 1657 de büyük yangından sonra yapıların stil ve büyüklükleri “Kiwarika metodu”na göre sistem ölçüleriyle tesbit edilmişti. Esas ölçü Ken = 6 Japon ayağı = 1.818 m idi. Duvar aks mesafeleri tam veya yarım Ken olarak alınmıştır. Pencere, kapı ve taban hasırı ölçüleri hep bu ana ölçü tarafından tayin edilmiştir. Bu Japonya’da ev yapımını kolaylaştırmış, ucuzlatmış ve hızlandırmıştı. Almanya’da metrenin kullanılmasından evvel ahşap iskelet yapılar için buna benzer bir sistematik mevcuttu. Ölçü olarak “Prusya ayağı” kullanıyorlardı. Bu aynı zamanda “Ren “ ve “ Danimarka” ayağına tekabül eder.

Dikmeler arası aks ölçüsü çoğu zaman 1 Gefach = 2 Ellen = 4 ayak . Bugün hala Danimarka’da mimaride kullanılmakta olan Prusya, Den ve Danimarka ayak ölçüsü = 31| cam. Ellen = 62|, Gefach 1,25 cm. olarak metrik sisteme çevrilmiştir. 1,25 m.lik sistem ölçülerini bir çok özel yapı firmaları kendi sistem yapıları için kabul etmişlerdir.

İngiliz ve amerikan sistem ölçüleri, her ikisi de eşit olarak 4 ayak = 1,219 m, 1,25m.ye yakındır. Amerikan makinelerinde imal edilmiş yapı levhaları (plakları) metrik sistemi kullanan ülkelerde 1,25 m. geniştir.

Çatılar için alman Alçı 2x1,25 m=2,50 m.dir.

Sonuç olarak 125 en çok tercih edilen bir NS dir.

1,25 m den çıkan ölçü dizisi çatı eğimleri için 1924 de standartlaştırıldı. .Yüzbinlerce tip yapı bu sisteme göre yapıldı. Hazır çatılarda, kiriş aksları arasındaki mesafe bugün 1,25 /62,5 cm = yetişkin bir insan adım genişliği